Featured

8/recent

Fince Dersleri 5

by Ağustos 15, 2017

Fince Dilbilgisi
(Suomen Kielioppi)

Fince'de Pasif (edilgen) cümlelerden (yapılır, edilir, atılır, harcanır..), Şart cümlelerinden; (yapsaydım, etseydim, olsaydı vb) ve Zorunluluk cümlelerinden (yapmalısın, etmelisin, olmalısın vb) bahsedeceğiz.
Bunların çekimlerinin nasıl yapıldığını ve nerelerde kullanıldıklarını örnekler ile anlatacağız.
Yeni Konuya Başlamadan Önce; 
Lütfen Önceki Konulara Göz Atın.


Fince'ye Giriş (Alfabe, Kelimelerin Okunuşu)
Nasıl Fince Öğrenilir
Fince Fiil Tipleri
Fince Zaman Çekimleri

Fince'de Pasif Cümleler 

(Edilgen Çekim)
(Passiivin Preesens)

Cümleleri, temel olarak etken ve edilgen diye iki temel başlıkta topluyoruz.
Etken cümlelerde; bir özne var ve işi yapan kişi belli; bunlar hepimizin bildiği düz cümleler aslında.
Minä söin kalaa tänään.
(Ben, bugün balık yedim.)

Sinä kävit kaupassa.
(Sen, dükkana uğradın.)

Hän osti uudet kengät.
(O, yeni ayakkabılar satın aldı.)

Me palaamme kotiin huomenna.
(Biz, yarın eve döneceğiz.)

Te odotatte bussia.
(Siz, otobüs bekliyorsunuz.)

He puhuvat paljon tästä asiasta.
(Onlar, bu konu hakkında çok konuşurlar.)

Bu tip cümlelere etken cümle diyoruz.
Hem yapılan iş, eylem hemde işi eylemi kimin yaptığı belli.

Edilgen cümlelerdeki en önemli fark; işi yapanın belirtilmemesidir.

Örnekler üzerinden gidelim:

Syödään kalaa Suomessa.
(Finlandiya'da balık yenir.)
Örnekte görüldüğü üzere; balığı kimin yediği belirtilmiyor.

Myydään vaatteita minun työpaikassa.
(Benim işyerimde elbiseler satılır.)

Grillataan kesällä.
(Yazın mangal yapılır.)

Ammutaan ilotulitusraketteja uutena vuotena.
(Yılbaşında havai fişek atılır.)

Puhutaan Suomea Suomessa.
(Finlandiya'da Fince konuşulur.)

Kısaca: Türkçe'de; yapılır, edilir, alınır, satılır, konuşulur, gezilir, görülür şeklinde kullandığımız fiil çekimidir.


Fince'de Edilgen Fiiller Nerelerde Kullanılır:


1) Yukarıdaki örneklerdeki gibi ;cümlede özne belirtilmiyorsa.

Joka vuosi ostetaan tuhansia autoja Turkissa.
(Her yıl Türkiye'de binlerce araba satın alınır.)

2) Konuşma dilinde; cümlelerin "Biz" çekimlerinin yerine kullanılır.

Me ostamme autoja Turkissa. - yazı dili
Me ostetaan autoja Turkissa. - konuşma dili
(Biz, Türkiye'de arabaları satın alırız.)

Me menemme Turkkiin. -yazı dili
Me mennään Turkkiin. - konuşma dili
(Biz, Türkiye'ye gidiyoruz.)

3) Birlikte yapmak, etmek anlamı vermek için kullanılır. Genelde öneri şeklindedir:

Katsotaan elokuva
(Film izleyelim.)

Ostetaan autoja.
(Arabaları satın alalım.)

Puhutaan uutisista.
(Haberlerden bahsedelim.
veya
Haberler hakkında konuşalım.)

Mennään ostoskeskukseen ostamaan uusia vaatteita.
(Alışveriş merkezine, yeni kıyafetler almaya gidelim.)

Nostetaan laatikot.
(Kutuları kaldıralım.)

Not: Bu kullanım bazen işi birlikte yapmak manasının yanında, kibarlık olsun diye kullanılır.
Türkiye'de de bunun kullanımı yaygın.
Mesela: Patron "kutuları kaldırın" demezde; onun yerine "kutuları kaldıralım." der ama gelip bi el atmaz. :)

Edilgen Fiil Çekimi Nasıl Yapılır:


Fiil Tipi 1 Pasif Çekimi
(Sonunda iki sesli harf bulunan fiiller)

Önce fiilin 1. Tekil şahıs (Ben) çekimini yapıyoruz.

Örnek 1:
Etsiä (Aramak)
Etsin (Ararım.)

Sonra çekimi yapılan fiilin sonundaki kişi ekini (-n) atıyoruz.

Etsi (Ara)
Fiil kökünün son harfi "a veya ä" ise bunu "e" ye çeviriyoruz.
Son olarak -taan veya -tään ekliyoruz. (Ünlü uyumuna göre.)
Fiil kökü sonunda  "a veya ä" yoksa;
direkt -taan veya -tään ekleyip çekimi bitiriyoruz.
Etsi-tään (Etsitään - Aranır)

Örnek 2:
Odottaa (beklemek)
Odotan (beklerim)
Odota (bekle)
Kelime "a" ile bittiği için "a" yı "e" ye çeviriyoruz ve -taan ekliyoruz.
Odote-taan (Odotetaan - Beklenir)

Örnek 3:
Tietää (Bilmek)
Tiedän (Bilirim)
Tiedä (Bil)
Kelime sonunda "ä" harfi var. Bunu "e" ye dönüştürüyoruz ve -tään ekliyoruz.
Tiedetään (Bilinir)

Fiil Tipi 2, 3, 4, 5, 6 Pasif Fiil Çekimi

Bu fiil tiplerinde edilgen çekim yapmak oldukça kolay; fiilin sonuna ses uyumuna göre -an veya -än ekliyoruz.
Hepsi bu kadar.
Lyödä (Vurmak)
Lyödään (Vurulur, Vuralım)

Tuoda (Getirmek)
Tuodaan (Getirilir, Getirelim)

Haluta (İstemek)
Halutaan (İstenir, İsteyelim)

Siivota (Temizlemek)
Siivotaan (Temizlenir, Temizleyelim)

Halata (Sarılmak, Kucaklamak)
Halataan (Kucaklanır, Kucaklayalım)

Tulla (Gelmek)
Tullaan (Gelinir, Gelelim)

Ajatella (Düşünmek)
Ajatellaan (Düşünülür, Düşünelim)

Vanheta (Yaşlanmak)
Vanhetaan (Yaşlanılır, Yaşlanalım)

Edilgen Fiillerin Olumsuz Halleri

Biraz önce fiillerin edilgen çekimlerini gösterdik. Bunlar olumlu halleriydi. Şimdi bunları olumsuz olarak kullanacağımız zaman; nasıl çekim yapacağımızdan bahsedeceğiz.

Örnek:
Viettää (Geçirmek, Kutlamak)
Vietetään joulua Suomessa.
(Finlandiya'da Noel kutlanır.)
Ei vietetä joulua Saudi Arabiassa.
(Suudi Arabistan'da Noel kutlanmaz.)
Syödään kalaa Ruotsissa.
(İsveç'te balık yenir.)
Ei syödä sikaa Egyptissä.
(Mısır'da domuz yenmez.)

Kısaca: (Olumlu) pasif çekimin sonundan
"an, än' i çıkarıp fiilden önce "ei" kelimesini kullanınca olumsuz çekimi yapmış oluyoruz.

Örnek:
Puhutaan harrastuksista työpaikassa.
(İşyerinde hobilerden konuşulur.)
Olumsuz yaparken;
Puhutaan --> Puhuta
(sondaki "an" ı attık ve Puhuta kelimesinden önce "Ei" kelimesini kullandık.)
Ei puhuta politiikasta työpaikassa.
(İşyerinde siyasetten konuşulmaz.)

Luistella (buz pateni yapmak)
Luistellaan talvella.
(Kışın buz pateni yapılır.)
Ei luistella kesällä.
(Yazın buz pateni yapılmaz.)

Fince Fiillerin Edilgen Geçmiş Zaman Çekimleri

Yukarda bahsettiklerimiz "Geniş zaman, Şimdiki zaman ve Gelecek zaman" için kullanılıyordu. (Yapılır, edilir, gidilir, gelinir, verilir, alınır ve benzeri)

Şimdi ise "Geçmiş Zaman" için pasif (edilgen) fiil çekiminin nasıl yapıldığını anlatacağız. Bu çekimle şu şekilde fiiller elde ediyoruz : Yapıldı, edildi, gidildi, gelindi, verildi, alındı...

Fiil Tipi 1, 4, 5 ve 6 Edilgen Geçmiş Çekimi
Edilgen halin geniş zaman çekiminin sonundaki "aan veya ään" kısmını atıyoruz ve onun yerine "tiin" ekliyoruz.

Örnekler:
Antaa (Vermek)
Annan (Veririm)
Anna (Ver)
Annetaan (Verilir) - Edilgen geniş zaman
Annetaan lahjoja Jouluna.
(Noel'de hediyeler verilir.)

Annettiin (Verildi) - Edilgen geçmiş zaman
Annettiin lahjoja Jouluna.
(Noel'de hediyeler verildi.)

Fiil Tipi 2 ve 3 Edilgen Geçmiş Çekimi
Bu fiil tiplerinin mastar hallerinin sonunda yer alan "da, dä, la, lä, na, nä, ra, rä" seslerini atıyoruz ve "tiin" sözcüğünü ekliyoruz.

Tuoda (Getirmek)
Tuo (Fiil sonundaki -da sesini attık)
Tuotiin (Getirildi)
Uudet liikennevalot tuotiin turvamaan liikennettä.
(Trafik güvenliğini sağlamak için yeni trafik ışıkları getirildi.)

Koristella (Süslemek)
Koristel (Fiil sonundaki -la sesini attık)
Koristeltiin (Süslendi)
Kylää koristeltiin pääsiäistä varten.
(Köy, Paskalya için süslendi.)

Men (Gelmek)
Men
Mentiin (Gidildi)
Mentiin Espanjaan kesälomalla.
(Yaztatilinde İspanya'ya gidildi.)

Me mentiin Espanjaan kesälomalla.
(Biz, yaz tatilinde İspanya'ya gittik.)

Edilgen çekimin geçmiş zamanı da geniş zaman gibi ; "Biz" fiil çekimi ile eş anlamda kullanılabilir. Özellikle konuşma dilinde.

Pasif geçmiş cümleleri olumsuz hale getirirken;
Olumlu çekimin sonundaki "iin" sözcüğünü atıyoruz ve yerine ses uyumuna göre
"u veya y" ekliyoruz. Buna ek olarak fiilden önce "ei" olumsuzluk kelimesini kullanıyoruz.

Örnekler:
Ajaa (Araba vesaire Sürmek)
Ajettiin (Sürüldü)
Kelime sonundaki "iin" atıp "u" ekledik.
Ei ajettu (Sürülmedi)
Ei ajettu liikennesääntöjen mukaan.
(Trafik kurallarına göre sürülmedi.)

Not; Aynı cümlelerin farklı durumlarda ve farklı anlamlarda kullanılmasından dolayı: Cümlenin geçtiği ve kullanıldığı yere dikkat etmek önemli.
Örnek:
- Arkadaşınızla veya eşinizle evde oturuyorsunuz ve size "Mennään ostoskeskukseen" dedi.
Burda "Alışveriş merkezine gidelim" manası veriyor.
- Diyelimki yolda yürüyorsunuz 2-3 arkadaşınız karşıdan geliyor.
Sordunuz "Mihin te menette?" (Nereye gidiyorsunuz?)
"Mennään ostoskeskukseen" diye cevap verdiler. Burda aynı cümle "Me menemme ostoskeskukseen" (Alışveriş merkezine gidiyoruz.) anlamını veriyor.

Edilgen cümleler, Fince'de çok sık kullanılıyor. O yüzden bu konuyu iyi öğrenmeniz; günlük hayattaki konuşmaları anlamanızı kolaylaştıracak.

Fince'de Şart Kipi - Şartlı Çekim

Şart kipi nedir?
En basit tanımıyla; birşeyin gerçekleşmesi için başka birşeyin olması gerekliliği durumudur.
Örnekler Üzerinden Gidersek:
Jos minulla olisi rahaa, lähtisin matkalle
(Param olsaydı. Tatile çıkardım.)
Burda; tatile çıkabilmek için paranın olması şartı var.
Jos minulla olisi sydän, kaipaisin sinua.
(Kalbim olsaydı, seni özlerdim.) (Şarkı sözü)
Jos minulla olisi aikaa, kävisin sinun luona.
(Zamanım olsaydı, evini ziyaret ederdim.)
Menen kotiin, jos haluaisit minun menevän.
(Eve gitmemi istersen, giderim.)
Ymmärtäisin sinua paremmin, jos puhuisit hitaammin.
(Daha yavaş konuşsaydın, seni daha iyi anlayabilirdim.)

Kısaca kullanılan fiilerler birbirlerine şart ile bağlı. Biri gerçekleşirse diğeride gerçekleşebilecek.

En temel anlam ve kullanımı yukarda bahsettiğimiz gibi olsada, bunun yanında;
1) Kişi yapacağı işten emin değilse
En tiedä, ostaisinko uuden auton vai säästäisinkö rahaa?
(Yeni bir araba mı alsam yoksa parayı biriktirsem mi bilemiyorum.)
En ole varma, menisinkö Turkuun viikonloppuna.
(Haftasonu Turku'ya gidermiyim, emin değilim.)

2) Cümlelere kibarlık eklemek için
Autatko minua? - Normal
Auttaisitko minua? - Kibar Versiyonu
(Bana yardım eder misin?)
Tuletko tänne? - Normal
Tulisitko tänne? - Kibar
(Buraya gelir misin?)
Teetkö minulle palveluksen? - Normal
Tekisitkö minulle palveluksen? - Kibar
(Bana bir iyilik yapar mısın?)

Fince Fiillerin Şart Kipi Çekimleri

Fiil Tipi 2 Şart Kipi Çekimi

(Sonu "da, dä" ile biten fiiller)

Fiilin mastar halinden "da, dä" yi atıyoruz. Fiil kökünde iki sesli harf varsa ilk sesli harfi atıyoruz. Sonra "-isi" ekini ekliyoruz. Son olarakta kişi ekleri geliyor.

Örnekler:

Viedä (Götürmek)
Vie
Ve - isi
Minä veisin
Sinä veisit
Hän veisi
Me veisimme
Te veisitte
He veisivät

Myydä (Satmak)
Myy
My - isi
Minä myisin
Sinä myisit
Hän myisi
Me myisimme
Te myisitte
He myisivät

Luoda (Yaratmak)
Luo
Lo - isi
Minä loisin
Sinä loisit
Hän loisi
Me loisimme
Te loisitte
He loisivat

Olumsuz çekim yapmak istediğimizde;
Fiile eklediğimiz kişi eklerini atıp. Kişi olumsuzluk eklerini fiilden önce kullanıyoruz.

En loisi
Et loisi
Ei loisi
Emme loisi
Ette loisi
Eivät loisi


Fiil Tipi 2 Dışındaki Tüm Fiil Tiplerinde Şart Çekimi (Fiil Tipi 1, 3, 4, 5, 6)


3. Çoğul şahıs (Onlar) çekimininden geliyor.
Önce fiilleri 3. Çoğul kişi için çekim yapıyoruz. Çekim sonundaki "vat, vät" atıyoruz ve şart çekimi için kullanacağımız fiil köküne ulaşıyoruz.
Eğer fiil kökünün sonunda "e veya i" varsa bunlarıda atıyoruz. Son olarak "isi" şart ekini ve kişi eklerini ekliyoruz.

Örnekler:
Käyttää (Kullanmak)
He käyttävät (Onlar kullanırlar) - 3. Çoğul kişi çekimi.
Käyttä - sondaki "vät" i attık.
Käyttä - isi (şart ekini ekledik)
Son olarak kişi eklerini koyuyoruz.
Minä käyttäisin
Sinä käyttäisit
Hän käyttäisi
Me käyttäisimme
Te käyttäisitte
He käyttäisivät

Etsiä (Aramak)
He etsivät (Onlar Ararlar.)
Etsi - Sondaki "vät" atıyoruz.
Etsi - Son harf "i" olduğundan onuda atıyoruz.
Ets - isi (Şart ekini ekliyoruz.)
Minä etsisin
Sinä etsisit
Hän etsisi
Me etsisimme
Te etsisitte
He etsisivät

Punnita (Tartmak)
He punnitsevat
Punnitse (çekim sonundaki "vat" ı attık.)
Punnits (En sondaki "e" harfini attık.)
Punnits - isi (Şart eki ekledik.)
Minä punnitsisin
Sinä punnitsisin
Hän punnitsisi
Me punnitsisimme
Te punnitsisitte
He punnitsisivat

Burda anlattığımız çekimler bütün basit zamanlarda (Geniş zaman, Şimdiki zaman, Gelecek zaman ve Geçmiş zaman) kullanılabiliyor.

Şart kipinin bunun dışında bir de "Kusursuz Zaman" (Perfekti) çekimi var.
Normal Perfekti çekimi ile çok benzer.
Tek fark; yardımcı fiile "Şart Eki" ekliyoruz.

Kuulla (Duymak)
Olen kuullut - Normal Perfekti
Olisin kuullut - Şartlı Perfekti
Olisit kuullut
Olisi kuullut
Olisimme kuulleet
Olisitte kuulleet
Olisivat kuulleet

Zorunluluk - Gereklilik Cümleleri

Birşeyin yapılmasının gerektiğini veya yapılmasının zorunlu olduğunu belirten cümlelerdir. Türkçe'de "meli, malı" ekleri ile çekimi yapılan cümle yapısıdır: Yapmalısın, etmelisin, izlemelisin, gitmelisin, susmalısın, konuşmalısın gibi.
Bunun yanında; yapman lazım, etmen lazım veya yapman gerekiyor, etmen gerekiyor şeklinde farklı çekimler de mevcut.

Fince'de gereklilik - zorunluluk çekimini 

Türkçe'de olduğu gibi gereklilik ve zorunluluk çekimlerini yapmanın farklı yolları var: Bunların kimisi birbirinden zorunluluğun derecesi açısından ayrılırken, kimisi farklı kullanılmakla birlikte aynı manaya geliyor.

Ön Bilgi :
Minun - Benim
Sinun - Senin
Hänen - Onun
Meidän - Bizim
Teidän - Sizin
Heidän - Onların
Normalde bunlar (iyelik zamirleri) bir şeyin kime ait olduğunu göstermek için kullanılır:
Minun auto - Benim arabam
Sinun koti - Senin evin
Hänen koulu - Onun okulu
Meidän televisio - Bizim televizyonumuz
Teidän pöytä - Sizin masanız
Heidän laiva - Onların gemisi

Ancak gereklilik ve zorunluluk cümlelerinde de bunlar kullanılıyor.

Fince'de zorunluluğu anlatmak için başlıca şu fiiller kullanılıyor; " Täytyy, Pitää ve Olla pakko" , bu kelimelerden sonra kullanacağımız fiilleri mastar halinde kullanıyoruz.

Örnekler:
Minun täytyy mennä sairaalaan.
Minun pitää mennä sairaalaan.
Minun on pakko mennä sairaalaan.
(Hastaneye gitmek zorundayım. veya
Hastaneye gitmeliyim. Şeklinde
3 cümle için de aynı çeviriyi kullanıyoruz.)

Sinun täytyy kuunnella kun opettaja puhuu.
(Öğretmen konuşurken, dinlemelisin.)
Hänen pitää ostaa uusi radio.
(O, yeni bir radyo satın almalı.)
Meidän on pakko vähentää netin käyttöä.
(İnternet kullanımını azaltmalıyız.)
Teidän täytyy auttaa köyhiä ihmisiä.
(Fakir insanlara yardım etmelisiniz.)
Heidän pitää uskoa ihmeisiin.
(Mucizelere inanmalılar.)

Geçmiş zaman halleri;
Täytyy - Täytyi
Pitää - Piti
On pakko - Oli pakko
Zorunluluk fiillerini geçmiş zaman kipinde yukarda sağda yazıldıkları şekliyle kullanıyoruz. Genel olarak cümle kuruluşunda diğer öğeler değişmiyor:
Minun piti katsoa uutiset.
(Haberleri izlemem gerekiyordu.)
Sinun täytyi odottaa ulkona.
(Dışarda beklemen gerekiyordu.)
Hänen oli pakko käydä lääkäissä.
(Doktora gitmesi gerekiyordu.

Bir de bunlarla benzer anlamda;
Minun on mentävä.
(Gitmeliyim.)
Sinun on juotava vettä.
(Su içmelisin.)
Hänen on ostettava silmälasit.
(Gözlük satın almalı.)
Meidän on puhuttava tästä asiasta.
(Bu konu hakkında konuşmalıyız.)
Teidän on syötävä tervellistä ruokaa.
(Sağlıklı yiyecekler yemelisiniz.)
Heidän on annettava tukea toisilleen.
(Birbirlerine destek vermeliler.)

Yukarda görüldüğü gibi kurulan zorunluluk cümleleri de var.
Bunların çekimini yaparken en kestirme yol: Fiilin pasif geçiş zaman çekimdeki halini (ostettiin, puhuttiin, annettiin, juotiin, syötiin...) alıp sondaki "iin" sesini atmak ve bunun yerine, ses uyumuna göre;
"ava veya ävä" eklemek.

Fince Gereklilik Cümleleri

Bunları oluştururken "tarvita" (ihtiyaç duymak, gerekmek) fiilini kullanıyoruz.

Örnekler:
Minun tarvitsee syödä jotain.
(Bişeyler yemem gerekiyor.)
Sinun tarvitsee laihtua.
(Zayıflaman gerek.)
Hänen tarvitsee opiskella Suomea joka päivä.
(Her gün Fince çalışması gerekiyor.)

Bu tür cümleleri olumsuz yaparken; sadece fiilden önce "Ei" olumsuzluk kelimesini kullanıyoruz.
Minun ei tarvitse mennä töihin tänään.
(Bugün işe gitmem gerekmiyor.)
Teidän ei tarvitse jäädä kotiin koko päivän.
(Bütün gün evde kalmanız gerekmiyor.)

Not: Burdaki olumsuzluk cümleleri; herhangi bir zorunluluk veya gereklilik olmadığını belirtmek için kullanılıyor.

Aynı cümleleri geçmiş zaman için kullanacağımızda; "tarvitse" yerine "tarvi" kelimesini kullanıyoruz. 
Cümledeki diğer öğeler aynı kalıyor.
Minun tarvi odottaa. - Olumlu
(Beklemem gerekiyordu.)
Minun ei tarvi istua tässä. - Olumsuz
(Burda oturmam gerekmiyordu.)

Yazılarımızı Sosyal Medya'da Paylaşarak Destek Verdiğiniz İçin Teşekkürler.



Etiketler: Fince öğrenmek istiyorum diyenler için Türkçe-Fince konu anlatımlı kaynak, online fince dersleri, finceyi öğrenmek zor mu finceyi öğrenmek kolay mı, fince dilbilgisi türkçe konu anlatımları, fince gramer anlatımı, finnish grammer, fince öğren opi suomea, fince hangi ülkenin dili, istek kipi eki, gereklilik kipi örnekler, şart kipi örnekler, fince zorunluluk kipi örnekler, fince edilgen cümlelere örnekler, fince örnekli gramer konuları anlatımı, fince türkçe çeviri cümleler, fince öğrenmek için kaynak.

Yurtdışında Yaşamanın Avantaları ve Dejavantajları

by Ağustos 12, 2017

Yurtdışında Yaşamanın Artıları ve Eksileri

Yurtdışında yaşama fikri olan ama bunun artıları - eksileri nedir, gitmeli mi kalmalı mı diye merak eden herkese.

Yurtdışında Yaşamanın Artıları

1) Farklı kültürler tanımak ve olaylara farklı açılardan bakabilme becerinizin gelişmesi.
2) Yaşadığınız ülkeye ve kişisel özelliklerinize bağlı olarak Türkiye'deki yaşam standartından daha iyi imkanlara sahip olmak.
3) Eğer bir Schengen üyesi ülkede yaşıyorsanız. Burdan aldığınız oturma izni kartı ile diğer AB üyelerine vizesiz seyahat edebilmeniz.
4) Gelişmiş bir ülkede yaşıyorsanız ve o ülkenin vatandaşlığına geçerseniz. Pek çok ülkeye vizesiz seyahat etmenizi sağlayacak bir pasaporta kavuşmanız.

5) Kuzey Avrupa veya Kuzey Batı Avrupa ülkelerinde yaşarsanız. Huzurlu sakin bir çevreye geçme imkanınızın olması.
6) Yaşayacağınız ülkeye bağlı olarak daha demokratik, özgür bir ortama kavuşmanız.
7) Yine gelişmiş bir ülkede yaşarsanız; hayattaki belirsizliklerin göreceli olarak azalması.
8) Sosyal güvenlik ve yardım sisteminin gelişmiş olduğu bir Avrupa ülkesinde veya Avrupa modeline yakın Kanada gibi ülkelerde yaşarsanız. Gelecek kaygınızın azalması.
9) Yurtdışında yaşayan Türklerin Türkiye'de yapacakları emlak yatırımlarında vergiden muaf olmaları. Yeni çıkan bir kanun.

Bunlar güzel şeyler peki yurt dışında yaşamanın olumsuz yönleri yok mu?
Elbette var. Hemde çok.

Yurtdışında Yaşamanın Eksileri

1) Alıştığınızdan farklı bir kültürün içinde kendinizi bulmanız ve kimi zaman uyum sağlamada zorluk yaşamanız.
2) Yaşadığınız ülkeye sonradan göç etmişseniz. O ülkenin dilini iyice öğrenene kadar insanlarla iletişim kurmada zorlanmanız.
3) Yurtdışında yaşayan Türk ailelerin çocuklarının genelde yaşadığı iki kültür arasınsa sıkışmışlık hissi. Ki sonradan yurtdışına taşınmış biri de belli bir süre sonra buna benzer bir his içine girer.
Sanki hiç bir yere ait değilmişsiniz gibi.
Bu konuyu en iyi özetleyen söz;
"Türkiye'de Almancı, Almanya'da yabancı" sözüdür.
4) Yaşayacağınız ülkede insanların sizi çoğu zaman dışlaması veya size karşı ayrımcılık yapması.
5) Beklentilerin büyük olması nedeniyle genelde hayal kırıklığına uğramanız:
Türkiye'de ki pek çok insan Avrupa'ya veya Amerika'ya taşınınca hemen zengin olacağını zannediyor. Sonra durumun böyle olmadığını görünce hayalkırıklığı kaçınılmaz hale geliyor.
6) Gideceğiniz ülkedeki insanlara göre sizin eğitim ve dil becerinizin yeterli olmaması nedeniyle iş bulmada karşılaşacağınız zorluklar.
Bazen diplomanız gittiğiniz ülkede geçerli olmuyor. Bazende resmen geçerliliği olsada; iş verenlerin gözünde bir değer taşımıyor. Bu yüzden diploma yerine daha çok el becerisi ve deneyim gerektiren meslekler daha avantajlı iş bulmada; berber, kasap, aşçı, inşaat ustası ve benzeri.
7) Memleketi ve memleketin insanlarını özlemeniz.
8) Kuzey Avrupa ülkelerinde özellikle aşırı huzurun ve sakinliğin bir süre sonra yerini can sıkıntısına bırakması.

9) Oturma izni kuralları gereği; yapacağınız en ufak kural dışı harekette ülkeden atılma riski ile karşı karşıya olmanız.
10) Bir önceki madde de bahsettiğim konuya bağlı olarak; yabancı eşi olanların uzun süre bu eşe bağımlı olmaları.
11) Yaşayacağınız ülkeye bağlı olarak; dini ibadetlerinizi yerine getirecek yer bulma veya bu ibadetleri yapmada karşılaşacağınız zorluklar. Buna ek olarak; yiyecek içecek seçiminde ve istediklerinizi bulmada zorlanmanız.
12) Çocuklarınıza dilinizi ve kültürünüzü öğretecek imkan bulamamanız veya bunları öğretmeye çalışırken karşılaşacağınız zorluklar.
Liste bu şekilde uzar gider...

Peki bu kadar olumsuzluk varsa neden millet çıkıp Türkiye'ye geri dönmüyor?
Bu, sürekli tartışması yapılan bir konudur.
Ben de kendimce gördüğüm ve bildiğim nedenleri sıralayayım:
- Yurtdışında belli bir düzen kurup iş güç sahibi olduktan sonra; Türkiye'ye tekrar dönüp sıfırdan başlamanın mantıklı olmaması.
- Maddi kaygıların ağır basması: Sadece kişinin kendisi için değil, çoluk çocuğu için bişeyler yapmak istemesi.
- Yabancı eşle evlenip boşanmış ama ortak velayette çocukları bulunanların, çocukları için zorunlu kalması.
- Hani birisi ölürde arkasından hep güzel anılar hatırlanır; o kişi o kadar iyi biri olmasada. Yurtdışında yaşayan Türkler de zaman zaman bu tür bir hissin oluşması ve uzakken sürekli Türkiye hakkında iyi şeyleri hatırlamaları ancak Türkiye'ye gidip bir kaç hafta tatilde kaldıktan sonra "burada yaşanmaz arkadaş" diyip yurt dışındaki yaşamlarına geri dönmeleri.
- Yurtdışında doğmuş Türklerin, Türkiye'yi tam olarak tanımaması.
Herkesin bunlara ek olarak kendince haklı sebepleri olabilir.
- Bu durumlar sadece bize özgü değil aslında: Memleketi dışında farklı bir yerde yaşayan diğer milletlerden insanlardan benzer deneyimleri yaşıyor.

Bana çok sorulan konulardan biriydi bu. "Yurtdışında yaşamanın avantajları ve yurtdışında yaşamanın dezavantajları neler?"
Yurtdışında yaşamak, çok geniş bir konu; dünyada Türkiye dışında nerdeyse 200 ülke var ve her ülke birbirinden çok farklı. Hatta aynı kıtada olan veya komşu olan ülkeler bile birbirlerinden pek çok yönden ayrılıyorlar. Dünya'nın nerdeyse her ülkesinde Türkler var. Hangi ülkede kaç türk yaşıyor tek tek bilmesekte (resmi makamlar bile tam bilmiyor.); Türk nüfusunun büyük kısmı gelişmiş ülkelerde ve özellikle Avrupa ülkelerinde toplanmış durumda.

Şu soruları sürekli soruyorlar:
- Yurtdışında yaşamak için en ideal ülke hangisi?
İyi de kime göre? Sonuçta kimisi sıcak iklim sever, kimisi serin, kimisi stressiz huzurlu bir yer arar, kimisi hareketli eğlenceli...
- Yurtdışına yerleşme şartları neler?
Yurtdışında Yaşamak yazımıza göz atın.
- Bu konuyla ilgili essay (kompozisyon) yazmak istiyorum ingilizce ödevim için diyenlerde vardı. Konuyu bu yazıda özetledim. İngilizce olarak yazmakta sizin işiniz :)

Yurtdışına taşınma konusu ile ilgili benim tavsiyem; yurtdışında yaşamak gibi bir niyetiniz varsa ve aklınızda da bir ülke bulunuyorsa. Gitmeden önce mümkün olduğu kadar çok bilgi edinin ve araştırın. 
"Ya bi oraya gidelimde hallederiz" diyip yola çıkmayın.

Başka sorularınız varsa Facebook sayfamızdan bize mesaj atabilirsiniz.
Yazılarımızı Sosyal Medya'da Paylaşarak bize destek olduğunuz için Teşekkürler.
Avantajlar ve zorluklar
yurtdışı



Etiketler: yurtdışında yaşamanın zorlukları, yurtdışında yaşamak 2017, yurtdışında yaşamak eksi, yurtdışında yaşamanın faydaları, yurtdışında yaşamanın negatif yönleri, yurtdışında çalışmanın avantajları ve dezavantajları essay, yurtdışında çalışmanın avantajları ve dezavantajları ingilizce ödevi, yurtdışında çalışmanın avantajları ve dezavantajları ingilizce ve türkçesi, yurtdışında yaşamanın zararları, yurtdışında yaşamak daha güzel bir hayat sağlar mı, yurtdışında yaşarken ne gibi zorluklarla karşılaşabilirim, yurtdışında yaşamanın avantajları ve dezavantajları ingilizce ödev, yurtdışında çalışmanın dezavantajları nelerdir, yurtdışında çalışmanın yararları ve zararları, yurtdışında çalışmak için gerekli şartlar 2017, yurt dışında çalışmak istiyorum eleman ilanları, yurtdışında iş imkanı olan meslekler, yurtdışında çalışmak için meslekler, yurt dışında çalışma izni nasıl alınır, yurtdışında çalışmak ekşi, yurtdışında çalışmak zor mu, yurtdışında yaşayan türklerin sosyolojik değerlendirmesi, yurt dışında yaşayan türkler ve sorunları, dünyada türklerin yaşadığı ülkeler, türklerin yaşadığı ülkeler hangileridir, yurtdışında yaşamaya değer mi, yurtdışına yerleşmelimiyim, yurtdışında beni ne gibi zorluklar bekliyor?blog yazısı yurtdışı

Fince Öğreniyorum

by Ağustos 10, 2017

Fince Dersleri

Bu yazımızda Fince'de ki zaman kiplerinden ve Fince fiillerin farklı zamanlarda nasıl çekildiğinden bahsedeceğiz ve fiil çekimlerinde oluşan ses değişimleri ve ses düşmesi konularına değineceğiz.

Daha önceki yazılarımızı henüz okumadıysanız:
Bu bölüme başlamadan önce Lütfen aşağıdaki linklere tıklayarak önceki yazılarımıza gözatın.




Önceki konuları öğrenmiş olmanız. Bu yazımızda geçecek konuları anlamanızı kolaylaştırcak.

Fince Fiillerde Ses Düşmesi ve 

Ses Değişimi (Astevaihtelu)


Fiilerin "Güçlü" (Vahva) ve "Zayıf" (Heikko) denilen 2 farklı biçimi var.
Bazı fiiller mastar halindeyken Zayıfsa güçlü yapılıyor, bazıları ise Güçlüyse zayıf yapılıyor.
(Türkçe'deki sert sessizlerin benzeşmesi ve sert sessizlerin yumuşaması kurallarına benzer bir mantığı var. )

Fiil Tipi 1 Ses Değişimi

Bu fiil tipinde; fiil çekimini yaparken
3. Tekil ve 3. Çoğul kişiler güçlü, diğerleri zayıf.
Not: Fiilin mastar hali (infinitiivi) yani; yapmak, etmek, durmak, susmak vb biçimine göre fiileri güçlü diye değerlendiriyoruz.
Örneğin:
Fiilleri zayıf hale getirmemiz gerektiğinde; fiilin mastar halinde (tt) varsa t'nin birini atıp zayıflatıyouz.
Fiilin mastar halinde (t) varsa o'nu (d)'ye çevirerek zayıflatıyoruz.
Kısaca fiili, mastar haline göre bir derece düşürüp zayıflatıyoruz.
Aşağıda ses değişimlerini gösteren tablomuzu göreceksiniz.
Güçlü: Fiilin mastar halindeki harfler
Zayıf: Fiilin çekim yapılıp zayıflatıldıktan sonraki harfler.

Güçlü - Zayıf
kk ------> k
pp ------> p
tt --------> t
k --------> -
p --------> v
t ---------> d
nk ------> ng
mp -----> mm
lt  -------> ll
nt  ------> nn

Örnekler:
Nukkua (Uyumak)
Minä nukun - Zayıf (Heikko)
Sinä nukut
Hän nukkuu - Güçlü (Vahva)
Me nukumme
Te nukutte
He nukkuvat - Güçlü (Vahva)

Lukea (Okumak)
Minä luen - Zayıf (Heikko)
Sinä luet
Hän lukee - Güçlü (Vahva)
Me luemme
Te luette
He lukevat - Güçlü (Vahva)

Auttaa (Yardım Etmek)
Minä autan - Zayıf (Heikko)
Sinä autat
Hän auttaa - Güçlü (Vahva)
Me autamme
Te autatte
He auttavat - Güçlü (Vahva)

Ampua (Ateş etmek)
Minä ammun - Zayıf
Sinä ammut
Hän ampuu - Güçlü
Me ammumme
Te ammutte
He ampuvat

Kieltää (Yasaklamak)
Minä kiellän - Zayıf
Sinä kiellät
Hän kieltää - Güçlü
Me kiellämme
Te kiellätte
He kieltävät

Fiil Tipi 3, 4 ve 6 Ses Değişimi


Bu grup içerisinde yer alan fiillerden sadece sonu -la, -lä ile biten fiillerden bir kısmında ses değişmesi oluyor.
(Juosta fiili istisna: Zayiftan, Güçlü hale getirilerek Juokse şeklinde kullanılıyor.)
Fiil tipi 1'de Güçlü fiileri Zayıf hale getiriyorduk.
Fiil Tipi 3 içinde yer alan -la, -lä ile biten fiileri ise Zayıfken, Güçlü hale getiriyoruz.
Fiil Tipi 4 ve 6'daki fiillerde bu şekilde zayıfsa güçlü hale getiriliyor.

Aşağıdaki tabloya bakınız.

Zayıf - Güçlü
k -------> kk
p -------> pp
t --------> tt
- --------> k
v -------> p
d -------> t
ng -----> nk
mm ---> mp
ll -------> lt
nn  ----> nt

Fince Fiil Tipi 3 Örnekler:
Ajatella (Düşünmek)
Ajattelen
Ajattelet
Ajattelee
Ajattelemme
Ajattelette
Ajattelevat

Kuunnella ( Dinlemek)
Kuuntelen
Kuuntelet
Kuuntelee
Kuuntelemme
Kuuntelette
Kuuntelevat

Ommella (Dikmek)
Ompelen
Ompelet
Ompelee
Ompelemme
Ompelette
Ompelevat

Fince Fiil Tipi 4 ve 6 Örnekler: 
Fiil tipi 4 ve 6'da bütün çekimler güçlü (vahva) oluyor.
Tavata (Tanışmak, buluşmak)
Tapaan
Tapaat
Hän tapaa
Tapaamme
Tapaatte
Tapaavat

Tykätä (Beğenmek, Hoşlanmak)
Tykkään
Tykkäät
Hän Tykkää
Tykkäämme
Tykkäätte
He Tykkäävät

Paeta (Kaçmak)
Pakenen
Pakenet
Hän Pakenee
Pakenemme
Pakenette
He Pakenevat

Fince Fiil Tipi 2 ve 5 Ses Değişimi

Sonu -da, -dä, -ita, -itä ile biten fiiller:
Genelde ses değişimi olmuyor ama istisnaları mevcut.

Aslında konu anlatımına Fince'de zaman kipleri ile başlayacaktım ancak zaman çekimlerini gösterirken; fiillerde aynı zamanda ses değişimi de olacağından.
"O harf nereden geldi? , "Bu harf nereye kayboldu?" diye düşünmeyin diye; ses değişimi konusundan bahsetmek gerekti.
Fince'de ses değişimi sadece fiillerde olmuyor, diğer kelimelerde de benzer kurallar var. Sonra detaylı bakacağız.

Fince'de Zaman Kipleri

Türkçe dil bilgisinden hatırlayacağınız gibi genelde dillerde zamanlar basit zamanlar ve bileşik zamanlar olarak ikiye ayrılıyor.
Öncelikle Fince'deki basit zamanlardan bahsedeceğiz.
Basit zamanlar;
geniş zaman, şimdiki zaman, geçmiş zaman, gelecek zaman şeklinde 4'e ayrılıyor.

Fince Geniş Zaman


"Fince fiil çekimleri" konusunda örnekler verdiğimiz zaman türüdür. Bir işin geçmişte yapıldığını ve gelecektede yapılacağını belirtir.
Geniş bir süreyi kapsadığı için geniş zaman diyoruz. "Okula giderim", "Sabahları kahvaltı yaparım", "Geceleri uyurum" ve benzeri.
Geniş zaman için fiil çekimlerinin nasıl yapıldığını daha önce anlattığımızdan tekrara girmeyeceğim.
Sadece örnekler vereceğim;
Minä menen kouluun.
Okula giderim.
Sinä menet kurssille.
Kursa gidersin
Hän syö hedelmiä.
O meyveleri yer.
Me opiskelemme Suomea.
Biz, Fince çalışıyoruz. (Ders çalışmak manasında)
Te ajatte autoa.
Siz, araba sürersiniz.
He puhuvat Turkkia.
Onlar, Türkçe konuşurlar.

Fince Şimdiki Zaman

Şimdiki zaman kipinde iş oluş şu an gerçekleşmektedir. Zaten adındanda kolayca anlaşılmakta.
Fince'de bazı fiillerin
"yardımcı fiil" + fiil + ssa
şeklinde şimdiki zaman kullanımları var ancak bunlar çok nadir.
Yinede bir iki örnek vereyim:
Tulla (gelmek)
Olen tulossa kaupasta.
Dükkandan geliyorum.
Mennä (gitmek)
Olen menossa töihin.
İşe gidiyorum.
Dediğim gibi bu kullanım nadir. Günlük kullanımda biz bunları "tulen, menen" biçiminde kullanıyoruz.

Fince'de genelde şimdiki zaman ile geniş zaman aynı biçimde kullanılır.
Ayrıca Fince'de gelecek zaman kipi olmadığından; gelecek zaman da bunlarla aynı biçimde kullanılır.
Kısaca: Fince'de Geniş Zaman, Şimdiki Zaman ve Gelecek Zaman çekimleri nerdeyse tamamen aynıdır.

Örneklere bakınca ne kast ettiğimi kolayca anlayacaksınız.

Geniş Zaman
Joka aamu menen töihin.
Her sabah işe giderim.

Şimdiki Zaman
Nyt menen töihin.
Şimdi işe gidiyorum.

Gelecek Zaman
Huomenna menen töihin.
Yarın işe gideceğim.

(Joka aamu - her sabah
nyt - şimdi
huomenna - yarın)
Gördüğünüz gibi eylemlerin zamanları farklı ancak Fince fiil çekiminde değişiklik yok:
Hepsi; "menen töihin" biçiminde.
"Peki arkadaş biz cümlenin zamanını nereden anlayacağız?" diyeceksiniz.
Yapılabilecek 3 şey var:
1) Cümlenin geçtiği yere göre değerlendireceğiz.
- Yolda giderken arkadaşınızı gördünüz ve sordunuz: Mihin menet? (Nereye gidiyorsun?)
"Menen töihin" dedi. Bunu işe gidiyorum olarak anlıyoruz. Çünkü o an nereye gittiğini soruyoruz.

- Arkadaşınıza sordunuz:
Onko sinulla suunnitelmia viikonlopuksi?
(Haftasonu için planın var mı?)
"Menen töihin" dedi. Bunu İşe gideceğim olarak anlıyoruz. Çünkü gelecek zamandan bahsediyoruz.

2) Varsa zaman zarfına göre değerlendirme yapacağız. (Zaman zarfları, bize eylemin ne zaman yapıldığını gösteren zarflardır:
(Şimdi, şu an, yarın, gelecek sene, sonra, haftaya...)

Nyt kerron hänelle.
(Şimdi ona söylüyorum.)
Ensi viikolla kerron hänelle.
(Gelecek hafta ona söyleyeceğim.)

3) Nesne partitive mi değil mi ona bakacağız.
Katsoa (izlemek), Elokuva (film)
Katson elokuvaa (Film izliyorum)
Katson elokuvan (Film izleyeceğim)
(Sonra detaylı bahsedeceğiz bu partitiivi konusundan)

Fince Geçmiş Zaman

Eylemin geçmişte yapıldığını ve bittiğini belirten zaman kipidir. (Türkçe'de gittim, konuştum, baktım, duydum şeklindeki zaman)
Fince'de fiil türlerine göre fiillerin geçmiş zaman halleride değişiyor.
Genel olarak:
Fiilleri, geçmiş zaman haline çevirmek için "i" veya "si" ekliyoruz.

Fiil Tipi 1 Geçmiş Zaman Çekimi

Bu fiil tipi içinde bir kaç farklı çekim var.

Fiil kökünün sonunda u, y, o varsa yanina i ekliyoruz.

Puhua- Puhun - Puhuin
Konuşmak - Konuşurum - Konuştum

Katsoa - Katson - Katsoin
İzlemek - İzlerim - İzledim

Menestyä - Menestyn - Menestyin
Başarmak - Başarırım - Başardım


Fiil kökünün sonunda e, ä, a varsa; bunları atıp yerine i ekliyoruz.
Aloittaa - Aloitan - Aloitin
(Başlamak - Başlarım - Başladım)
Tukea - Tuen - Tuin
(Desteklemek - Desteklerim - Destekledim)
Heittää - Heitän - Heitin
(Atmak - Atarım - Attım)
3. Tekil şahısta çekim sonundaki aa, ää, ee yi atıp yerine i ekliyoruz.
Hän aloittaa (O başlar)
Hän aloitti (O başladı)
Hän tukee (O destekler)
Hän tuki (O destekledi)
Hän heittää (O atar)
Hän heitti (O attı)

Eğer fiil 2 heceliyse ve her iki hecesinde de a harfi varsa; geçmiş zaman çekiminde "a" yı attıktan sonra "oi" ekliyoruz. (Bu kuralında istisnaları var.)
Antaa - Annan - Annoin
Maksaa- Maksan - Maksoin
Painaa - Painan - Painoin

Fiil kökü sonunda "i" varsa fiilin geçmiş zaman çekimi değişmiyor.
3. Tekil şahıslarda bu tür fiillerin çekiminde "ii" varsa; geçmiş zaman çekiminde i'lerden birini atıyoruz.
Etsiä - Etsin - Etsin
(Aramak - Ararım - Aradım)
Hän etsii (O arar)
Hän etsi (O aradı)
Keksiä - Keksin - Keksin
Hän keksii - Hän keksi
Ehtiä - Ehdin - Ehdin
Hän ehtii - Hän ehti

Mastar hali -rtaa, -rtää, -ntaa, -ntää ile biten fiillerde sondaki "taa, tää" yi atıp yerine "si" ekliyoruz.
Ymmärtää -Ymmärrän- Ymmärsin
Työntää - Työnnän - Työnsin

(Kural dışı fiiller)
Pyytää - Pyydän - Pyysin
Huutaa - Huudan - Huusin

Fiil Tipi 2 Geçmiş Zaman Çekimi

3. Tekil şahısta ; sondaki ee yi atıyoruz. Diğer kişi çekimlerinde; sadece sondaki e yi atıyoruz ve yerine i ekliyoruz.
Tehdä - Minä teen - Minä tein
(Yapmak- Ben yaparım - Ben yaptım)
               Hän tekee - Hän teki
               (O yapar - O yaptı)
Nähdä - Minä näen - Minä näin
(Görmek - Görürüm - Gördüm)
               Hän näkee - Hän näki
               (O görür - O gördü)

Fiil kökünün sonundaki yy ve aa seslilerinden birini atıyoruz ve yerine "i" ekliyoruz.
yy -- > y
aa ---> a
Myydä - Myyn - Myin
(Satmak - Satarım - Sattım)
Saada - Saan - Sain
(Almak - Alırım - Aldım)

Diphthong denilen ve farklı iki sesli harfin yan yana gelmesinden oluşan yapılarda ilk sesli harfi atıyoruz ve fiilin köküne "i" ekliyoruz.
Tuoda - Tuon - Toin
(Getirmek - Getiririm - Getirdim)
Viedä - Vien - Vein
(Götürmek - Götürürüm - Götürdüm)
Juoda - Juon - Join
(İçmek - İçerim - İçtim)
Sdä - Syön - Söin
(Yemek - Yerim - Yedim)
Löydä - Lyön - Löin
(Vurmak - Vururum - Vurdum)

Fiil kökünün sonunda "i" varsa değişme olmuyor.
Uida - Uin - Uin
(Yüzmek - Yüzerim - Yüzdüm)

Son olarakta aşağıdaki fiil gibi kural dışı olanlar var.
Käydä - Käyn - Kävin
(Uğramak - Uğrarım - Uğradım)

Fiil Tipi 3 Geçmiş Zaman Çekimi


Mennä - Menen - Menin
(Gitmek - Giderim - Gittim)
Kuvailla - Kuvailen - Kuvailin
(Betimlemek - Betimlerim - Betimledim)
                  Hän kuvailee - Hän kuvaili
                   (O betimler - O betimledi)

3. Tekil şahısta; sondaki ee yi atıyoruz.
Diğer kişi çekimlerinde; sadece sondaki e yi atıyoruz ve yerine i ekliyoruz.

Fiil tipi 4 Geçmiş Zaman Çekimi


Haluta (İstemek)
Minä haluan - Minä halusin
Sinä haluat - Sinä halusit
Hän haluaa - Hän halusi
Me haluamme - Me halusimme
Te haluatte - Te halusitte
He haluavat - He halusivat

Pakata - Pakkaan - Pakkasin
Luvata - Lupaan - Lupasin
Tavata - Tapaan - Tapasin
Törmätä - Törmään - Törmäsin
Tuhota - Tuhoan - Tuhosin

Önce fiili 1. tekil şahıs (Ben) çekimini yapıyoruz, son 2 harfini atıyoruz ve "si" ekliyoruz. Son olarak kişi ekini koyuyoruz.

Fiil Tipi 5 Geçmiş Zaman Çekimi


Tarvita (ihtiyacı olmak)
Minä tarvitsen - Minä tarvitsin
Sinä tarvitset - Sinä tarvitsit
Hän tarvitsee - Hän tarvitsi
Me tarvitsemme - Me tarvitsimme
Te tarvitsette - Te tarvitsitte
He tarvitsevat - He tarvitsivat
Punnita - Punnitsen - Punnitsin
Häiritä - Häiritsen - Häiritsin
Tuomita - Tuomitsen - Tuomitsin

1. tekil şahıs (Ben) çekimini yapıyoruz, son 2 harfini atıyoruz ve "i" ekliyoruz. Son olarak kişi ekini koyuyoruz.

Selvitä - Selviän - Selvisin
Selvitä fiili normalde Fiil tipi 5'e dahil olsada ; Fiil tipi 4 gibi çekim yapılıyor.
Kısaca , kural dışı fiil.

Fiil Tipi 6 Geçmiş Zaman Çekimi


Vanheta - Vanhenen - Vanhenin
Edetä - Etenen - Etenin
Paeta - Pakenen - Pakenin
              Pakenet - Pakenit
    Hän pakenee - Hän pakeni
              Pakenemme - Pakenimme
              Pakenette - Pakenitte
    He pakenevat - He pakenivat

1. Tekil şahıs (Ben) çekimini yapıp son iki harfi atıyoruz. Önce i ekliyoruz sonra kişi eklerini.

Fince Fiillerin Olumsuz Çekimi 

(Geniş Zaman - Şimdiki Zaman - Gelecek Zaman)
Yapmam, etmem, gitmem, gelmem şeklinde olumsuz cümleleri nasıl yapacağınızdan bahsedeceğiz.
Şimdi belirteceğim kural; geniş zaman, şimdiki zaman ve gelecek zaman için geçerli. (Yapmam, Yapmıyorum, Yapmayacağım gibi)

Bunu yaparken yine emir kipinde olduğu gibi ilk önce fiilin 1. tekil şahıs (ben) çekimini yapıyoruz ve kelimenin sonundaki "-n" yi atıyoruz.
Özne - Olumsuzluk Eki - Fiilin Son Hali sıralaması ile cümlemizi kuruyoruz.
Minä opin - Ben öğrenirim.
"Opin" in sonundaki "-n" yi atıyoruz (Opi)
Minä en opi - Ben öğrenmem.
Sinä et opi - Sen öğrenmezsin.
Hän ei opi - O öğrenmez.
Me emme opi - Biz öğrenmeyiz.
Te ette opi - Siz öğrenmezsiniz.
He eivät opi - Onlar öğrenmezler.

Not: 3. Tekil ve 3. Çoğul kişiler dışındaki kişi zamirlerini kullama zorunluluğu yok cümle kurarken.
Örnek :
Yrittää (denemek)
Minä en yritä = En yritä
Sinä et yritä = Et yritä
Hän ei yritä -
Me emme yritä = Emme yritä
Te ette yritä = Ette yritä
He eivät yritä -

Fince Fiillerin Geçmiş Zaman Olumsuz Çekimi (Kielteinen imperfekti)

"Yapmadım, etmedim, konuşmadım, gitmedim" gibi geçmiş zaman kipinde ve olumsuz fiillerin, Fince'de nasıl yapıldığından ve fiil çekiminde oluşan değişikliklerden bahsedeceğiz.

Fiillerin türlerine göre çekimler değişiyor:

Fiilin mastar halinin sonunda 2 sesli harf varsa
(Fiil Tipi 1)
En sondaki sesli harfi atıyoruz.
Tekil kişilerde -nut (-nyt)
(Fiilde a, o veya u harflerinden biri varsa -nut ekliyoruz. Bu harflerden biri yoksa -nyt ekliyoruz.)
Çoğul kişilerde -neet ekliyoruz.

Arvostaa (Takdir etmek)
Arvosta - Fiilin mastar halinin en sonundaki sesli harfi attık.
Şimdi fiilin köküne -nut (nyt) , -neet eleyeceğiz.
Minä en arvostanut
Sinä et arvostanut
Hän ei arvostanut
Me emme arvostaneet
Te ette arvostaneet
He eivät arvostaneet

Kysyä (Sormak)
Kysy
Minä en kysynyt (Ben sormadım)
Sinä et kysynyt (Sen sormadın)
Hän ei kysynyt (O sormadı)
Me emme kysyneet (Biz sormadık)
Te ette kysyneet (Siz sormadınız)
He eivät kysyneet (Onlar sormadılar)

Fiilin mastar halinin sonunda da, dä varsa 
(Fiil Tipi 2)
Sondaki da, dä yi atıp yine nut (nyt) veya neet ekliyoruz.

Luoda (Yaratmak)
Luo - Fiilin sonundaki da, dä yi attık.
Minä en luonut (Ben yaratmadım)
Sinä et luonut (Sen yaratmadın)
Hän ei luonut (O yaratmadı)
Me emme luoneet (Biz yaratmadık)
Te ette luoneet (Siz yaratmadınız)
He eivät luoneet (Onlar yaratmadılar)

Fiilin mastar halinin sonunda la, lä, na, nä, ra, rä , sta veya stä varsa
(Fiil Tipi 3)
Son 2 harfi atıyoruz.
Duruma göre; lut, lyt, nut, nyt, rut, ryt, sut, syt, leet, neet, reet, seet eklerinden birini ekliyoruz.

Harjoitella (Pratik yapmak)
Harjoitel - Fiil sonundaki 2 harfi attık.
Minä en harjoitellut
Sinä et harjoitellut
Hän ei harjoitellut
Me emme harjoitelleet
Te ette harjoitelleet
He eivät harjoitelleet

Mennä (Gitmek)
Men - Fiil sonundaki 2 harfi attık.
Minä en mennyt
Me emme menneet

Purra (Isırmak)
Pur - Son iki harfi attık.
Minä en purrut
Me emme purreet

Nousta (Ayağa kalkmak)
Nous -
Minä en noussut
Me emme nousseet

Not: Örneklerde görüldüğü gibi fiillerin kök hallerinin (harjoitel, men, pur, nous) sonundaki sessiz harfler sonraki eklerde kendini tekrar ederek başlıyor.

Fiilin mastar halinin sonunda ata, ätä, uta, ota, ita, itä, eta, etä 
(Fiil tipi 4, 5 ve 6)

Fiilin sonundaki ta, tä yi atıyoruz ve nnut, nnyt veya nneet ekliyoruz.

Lisätä (Eklemek, Arttırmak)
Lisä - fiilin sonundaki tä yi attık.
Minä en lisännyt
Me emme lisänneet

Juoruta (Dedikodu yapmak)
Juoru -
Minä en jourunnut
Me emme juorunneet

Geniş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman ve geçmiş zaman kiplerini bu şekilde özetledikten sonra Türkçe'de olmayan perfect (kusursuz) zaman kipine geçebiliriz.

Kusursuz Zaman Kipi (Perfekti)


İngilizce'de kullanılan perfect tense ile kullanım alanı nerdeyse tamamen aynı.

Bu zaman kipinde çekim yaparken;
Özne + yardımcı fiil + fiilin olumsuz geçmiş halinde kullandığımız fiil çekimi.

Bu zaman kipini 3 durumda kullanıyoruz:

1) Olay geçmişte olmuş bitmiş ancak cümlede olayın tam olarak ne zaman gerçekleştiği belirtilmiyorsa:

Örnek: Minä olen käynyt Pariisissa.
Parisi ziyaret ettim.
Herhangi bir tarih veya kesin bir zaman kullanılmadığı için "kusursuz zaman kipi" kullanıyoruz.
Geçmiş zaman kipi ile Kusursuz zaman kipini birbirinden ayıran en önemli özellikte bu.
Aynı örneğe tekrar bakarsak:
Minä olen käynyt Pariisissa.
(Parisi ziyaret ettim)
Minä kävin Pariisissa viime vuonna.
(Parisi geçen yıl ziyaret ettim)
İlk cümlede belli zaman olmadığından "Olen käynyt" kusursuz zaman kipi kullanıyoruz.
İkinci cümlede "geçen yıl" şeklinde zaman belirtildiğinden "kävin" geçmiş zaman kipi kullanıyoruz.

Hän on ostanut uuden auton
(O, yeni araba aldı.)
Hän osti auton eilen.
(O, dün yeni araba aldı)
Birinci cümlede arabayı ne zaman aldığı belli değil. Bu yüzden "perfekti" kullanıyoruz.
İkinci cümlede arabayı dün aldığını söylediği için geçmiş zaman kipi kullanıyoruz.

2) Olay geçmişte başlamış ve hala devam ediyorsa:

Olen asunut Suomessa 3 vuotta.
(3 senedir Finlandiya'da yaşamaktayım.)
3 sene önce Finlandiya'da yaşamaya başladım ve hala yaşıyorum anlamı veriyor.
Hän on työskennellyt 5 vuotta kaupassa.
(O, 5 yıldır dükkanda çalışmakta"
5 yıl önce işe başlamış ve hala çalışmaya devam ediyor manasında.

Sinä olet syntynyt Turkissa.
(Türkiye'de doğdun.)
Sinä olet syntynyt vuonna 1979
(1979 yılında doğdun.)
Bu zaman kipi içindeki kalıplardan biri.
Burda doğum tarihi belli olsada veya tarih cümlede belirtilse de; genelde perfekti kullanıyoruz.
(Doğdun ve yaşamaya devam ediyorsun gibi bir anlam verdiği için)

3) Eylemin, olayın gerçekleşme ihtimali varsa:

Minä en ole vielä ehtinyt katsoa sitä elokuvaa.
(Henüz o filmi izlemeye zamanım olmadı.)
Filmi henüz izleyemedim ama ilerde izleme ihtimalim var. Anlamı veriyor.

Başka bir örnek;
En ole vielä saanut kirjettäsi.
(Mektubunu henüz almadım.)

Perfekti Olumsuz Çekimi 

(Kielteinen Perfekti)


Perfekti (kusursuz) zaman kipini olumsuz biçimde kullanacağımız zaman; sadece yardımcı fiili olumsuz hale getiriyoruz.

Örnekler:
Minä olen lukenut.
(Ben okudum) - Olumlu
Minä en ole lukenut.
(Ben okumadım.) - Olumsuz

Sinä olet tuonut.
(Sen getirdin.) - Olumlu
Sinä et ole tuonut.
(Sen getirmedin.) - Olumsuz

Hän on hypännyt.
(O zıpladı.)
Hän ei ole hypännyt.
(O zıplamadı.)

Me olemme menneet.
(Biz gittik.) - Olumlu
Me emme ole menneet.
(Biz gitmedik.) - Olumsuz

Te olette kirjoittaneet.
(Siz yazdınız.) - Olumlu
Te ette ole kirjoittaneet.
(Siz yazmadınız.) - Olumsuz

He ovat puhuneet.
(Onlar konuştular.) - Olumlu
He eivät ole puhuneet.
(Onlar konuşmadılar.) - Olumsuz

Pluskvamperfekti

Perfekti zaman kipinin bir değişik hali ve Türkçe'deki "hikaye bileşik zaman" kipine benziyor. Türkçe'de "yapmıştım, etmiştim, gezmiştim, görmüştüm" şeklindeki kullanım.
Bu zaman kipini genelde; bir olay gerçekleşmeden önce ne olduğunu anlatmak için kullanıyoruz.
Kısaca iki eylem, olay var ve bunlardan biri diğerinden önce gerçekleşiyor.

İlk gerçekleşen eylemi pluskvamperfekti kipi ile kullanıyoruz. İkinci olayı geçmiş zaman kipi ile.
Örnekler üzerinden gidersek:
Minä olin jo lähtenyt kun hän tuli kotiin.
(O eve geldiğinde, ben çoktan çıkmıştım.)
Onun eve gelmesi ve benim evden çıkmam; iki ayrı eylem ve biri (benim evden çıkmam) diğerinden (onun eve gelmesi) önce gerçekleşiyor.

Hän oli jo tehnyt läksynsä, kun hän lähti leikkimään.
(O ödevini çoktan yapmıştı, oynamaya gittiğinde.)
Kısaca; önce ödevini yaptı, sonra oynamaya gitti.

Pluskvamperfekti Çekimi

Olumlu çekiminde:
Minä olin tehnyt
Sinä olit tehnyt
Hän oli tehnyt
Me olimme tehneet
Te olitte tehneet
He olivat tehneet

Olumsuz çekiminde:
Minä en ollut tehnyt
Sinä et ollut tehnyt
Hän ei ollut tehnyt
Me emme olleet tehneet
Te ette olleet tehneet
He eivät olleet tehneet

Pluskvamperfekti çekimi yaparken; Perfekti zaman kipinden farklı olarak sadece , altını çizdiğimiz, yardımcı fiillerin zamanını değiştiriyoruz. Fiil kısmının çekimi perfekti ile aynı.
Not: Pluskvamperfekti nadir kullanılan zaman kiplerinden biri. Hergün her dakika kullanacağınız bir kalıp değil.

Fince'de kullanılan zaman kipleri ve zaman kiplerinin çekimlerini bu yazımızda özetledik.
Sonraki yazımızda fiillerin şartlı çekimi ve pasif hallerinden bahsedeceğiz.
Aynı zaman da ismin halleri ve ismin hallerini kelimelere uygularken oluşan ses değişimleri ve ses düşmelerini anlatacağız.

Fince Türkçe anlatımlı kaynak nerdeyse hiç yok; bu yüzden yazılarımızı sosyal medyada paylaşarak, yazıların diğer insanlara ulaşmasına katkı yapabilirsiniz.
Fince Öğreniyorum - Opin Suomea



Etiketler: fince'de zamanlar, fince'de fiil çekimleri, fince fiil çekimleri, fince türkçe konu anlatımı, fince öğrenmek için kaynak, fince öğrenmek için konu anlatımlı kaynak, fince'de kullanılan fiil tipleri, finceyi nasıl öğrenirim, fince öğrenmek kolay mı, fince öğrenmek zor mu, fince perfect zaman, fincede ses değişimleri, fincede ses düşmesi, fince öğrenmek istiyorum, fince türkçe dersler, fince öğrenme siteleri, fince gramer, fince öğrenmek için kaynak, fince cümle yapısı, fince cümle kuruluşu.
Blogger tarafından desteklenmektedir.